100 büyükbaş hayvan için gerekli su deposu kapasitesi; hayvanların canlı ağırlığına, besi veya süt üretiminde kullanılmasına, hava sıcaklığına, yem yapısına ve depoda kaç günlük rezerv tutulacağına göre hesaplanmalıdır. Genel bir işletmede 100 baş hayvan için günlük içme suyu ihtiyacı birkaç tonla başlayabilirken sıcak havalarda ve yüksek verimli süt ineklerinde 10 tonun üzerine çıkabilir.
Özellikle yaz döneminde kapasite hesabı yapılırken sürünün en düşük tüketim dönemi yerine beklenen yüksek tüketim seviyesi esas alınmalıdır. Nebraska Üniversitesi kaynaklarında sıcak havadaki besi sığırlarında günlük su tüketiminin hayvan başına yaklaşık 20-30 galona, yani yaklaşık 76-114 litreye ulaşabildiği belirtilmektedir. Bu düzeyde 100 hayvan için yalnızca içme suyu ihtiyacı yaklaşık 7,6-11,4 ton/gün olur.
Bu nedenle bir su deposu seçilirken günlük tüketimin yanında şebeke veya kuyu suyunun kesilmesi halinde kaç günlük rezerv gerektiği de hesaba katılmalıdır.
Temel hesap şu şekilde yapılabilir:
Hayvan başına günlük su tüketimi × hayvan sayısı = günlük toplam su ihtiyacı
Örneğin hayvan başına günlük 80 litre tüketim öngörülüyorsa:
80 litre × 100 hayvan = 8.000 litre
Bu durumda sürünün günlük içme suyu ihtiyacı yaklaşık 8 ton olur.
Hayvan başına tüketim 100 litreye çıktığında:
100 litre × 100 hayvan = 10.000 litre
Günlük ihtiyaç yaklaşık 10 ton olur.
Bu hesaplar yalnızca hayvanların içme suyu tüketimini ifade eder. Ahır temizliği, sağım sistemi, ekipman yıkama ve diğer işletme kullanımları varsa bunlar ayrıca kapasiteye eklenmelidir.
Besi hayvanlarının su tüketimi canlı ağırlık ve çevre sıcaklığıyla birlikte yükselir. Serin dönemlerde tüketim daha düşük olabilir. Yaz sıcaklığı arttıkça hayvanların solunum ve vücut sıcaklığı kontrolü için ihtiyaç duyduğu su miktarı da artar.
Sıcak hava koşullarında besi sığırları için yaklaşık 76-114 litre/hayvan/gün seviyeleri görülebilir.
100 baş için bu yaklaşık olarak:
Bu nedenle 100 başlık bir besi işletmesinde yaz dönemi için kapasite hesabının yüksek tüketim senaryosuna göre yapılması daha güvenli bir yaklaşım sağlar.
Sıcaklık arttıkça sığırların su tüketimi yükselir. Oklahoma State University verileri, 4 °C üzerindeki sıcaklık artışlarının su tüketimini kademeli şekilde artırdığını göstermektedir. Aynı canlı ağırlıktaki hayvanın yaz dönemindeki ihtiyacı serin hava koşullarına göre belirgin biçimde daha yüksek olabilir.
Bu nedenle depo hesabını yıllık ortalama tüketim üzerinden yapmak yaz aylarında kapasite sorunu oluşturabilir.
Özellikle;
işletmelerde yaz tüketimi esas alınmalıdır.
Bazı işletmelerde yeterli olabilir. Örneğin sürünün günlük toplam tüketimi 8 ton ise 10 tonluk tank yaklaşık bir günlük içme suyu rezervi sağlayabilir. Ancak günlük tüketim 11-12 tona ulaşıyorsa 10 ton kapasite tek günlük ihtiyacı karşılamaz.
Süt ineği işletmelerinde yüksek sıcaklık ve yüksek süt verimi koşullarında günlük tüketimin 10 tonun oldukça üzerine çıkabilmesi de mümkündür. Bu nedenle 10 tonluk depo kararından önce işletmenin gerçek tüketim senaryosu hesaplanmalıdır.
100 hayvanın günlük içme suyu ihtiyacının yaklaşık 8-10 ton olduğu bir işletmede 15-20 ton kapasite daha uzun rezerv süresi sağlayabilir.
Örneğin günlük tüketim 10 ton ise:
Bu değerler tankın tamamen kullanılabilir hacme sahip olduğu varsayımıyla yapılan basit örneklerdir. Gerçek sistemde tank içerisindeki kullanılabilir hacim, bağlantıların konumu ve işletme rezervi ayrıca değerlendirilmelidir.
Büyük bir depoya sahip olmak hayvanların suya yeterli hızda ulaşmasını tek başına garanti etmez. Özellikle sıcak havalarda hayvanlar günün belirli saatlerinde aynı anda su içmeye yönelebilir. Bu nedenle depo kapasitesi kadar sulukların hacmi, su hattının çapı ve sisteme gelen debi de önemlidir.
Nebraska Üniversitesi sıcak hava koşullarında 100 başlık besi gruplarında günlük su ihtiyacının kısa süre içerisinde karşılanabilecek debide bir sistem kurulmasını önermektedir.
Bir hayvan yalağı seçilirken;
birlikte değerlendirilmelidir.
Yalağın hayvanlar su içtikçe hızlı biçimde yeniden dolabilmesi yoğun tüketim saatlerinde önem kazanır.
İlk adım hayvan grubunun günlük maksimum su tüketimini belirlemektir.
Örneğin 100 başlık sürü için yaz döneminde günlük 8-10 ton tüketim hesaplanıyorsa ve işletmede bir günlük güvenlik rezervi hedefleniyorsa yaklaşık 10-15 ton, iki günlük rezerv hedefleniyorsa yaklaşık 20 ton veya üzeri kapasite değerlendirilebilir.
Yüksek verimli süt ineklerinde günlük toplam tüketim 15 tona yaklaşabildiği için aynı rezerv süresinde daha büyük tank gerekebilir.
En güvenli hesaplama şu formülle yapılır:
Bu yöntemle seçilen depo hem sürünün gerçek ihtiyacına hem de işletmenin su tedarik koşullarına uygun hale gelir. Tank kapasitesiyle birlikte boru debisi ve suluk kapasitesi planlandığında 100 başlık sürünün özellikle sıcak dönemlerde kesintisiz suya erişmesi daha sağlıklı biçimde sağlanabilir.