Çatı katında su deposu kullanımı, binanın taşıyıcı sistemi ve proje koşulları uygun olduğu sürece mümkün olabilir. Ancak bir depoyu çatıya yerleştirmek için yalnızca boş alan bulunması yeterli değildir. Depo tamamen dolduğunda ortaya çıkan su ağırlığı, deponun kendi ağırlığı, bağlantı ekipmanları, deprem etkileri, bakım erişimi ve zemine aktarılan yükler birlikte değerlendirilmelidir.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, gerekli drenaj ve yalıtım önlemlerinin alınması şartıyla su depolarının binanın bodrum veya çatı katında konumlandırılabilmesine imkan tanımaktadır. Aynı düzenlemede, cazibeli akışın mümkün olmadığı durumlarda hidrofor kullanılması gerektiği de belirtilmektedir.
Bu nedenle çatıya su deposu yerleştirilmesi planlanıyorsa öncelikle yapının taşıma kapasitesi ve mevcut proje koşulları incelenmelidir.
Çatı katına su deposu konulması mevzuat açısından belirli şartlar altında konulabilir. Ancak bu durum her binanın çatısına istenilen kapasitede depo yerleştirilebileceği anlamına gelmez.
Çatıdaki kullanım alanının mimari projeye uygun olması, taşıyıcı sistemin ilave yükü karşılayabilmesi, su yalıtımının korunması ve tesisat bağlantılarının uygun şekilde yapılması gerekir.
Ayrıca yerel imar yönetmelikleri ve belediyelerin uygulamaları da kontrol edilmelidir. Bazı yerel düzenlemelerde çatıdaki su depolarına yönelik ilave şartlar bulunabilir. Bu nedenle yalnızca genel mevzuata bakılarak uygulama kararı verilmemelidir.
1 tonluk bir depo yaklaşık 1.000 litre su alır. Suyun yoğunluğu dikkate alındığında yalnızca depodaki suyun ağırlığı yaklaşık 1.000 kilogramdır. Buna depo gövdesinin, bağlantı parçalarının ve diğer ekipmanların ağırlığı da eklenir.
Bu nedenle 1 tonluk bir su deposunun çatıya yerleştirilmesi, binanın taşıyıcı sisteminin bu yük için uygun olup olmadığı incelenmeden kararlaştırılmamalıdır.
Özellikle depo belirli ayaklar veya sınırlı bir taban alanı üzerinden yük aktarıyorsa yükün döşemeye dağılımı ayrıca değerlendirilmelidir. Burada yalnızca toplam kilogram değerine bakmak yeterli olmaz. Yükün hangi noktalar üzerinden taşıyıcı sisteme aktarıldığı da önemlidir.
Çatıya depo yerleştirilirken temel olarak üç konu birlikte incelenmelidir.
Birinci konu toplam ağırlıktır. Depo hacmi arttıkça içerisindeki suyun ağırlığı da artar. 1.000 litre su yaklaşık 1 ton, 5.000 litre su yaklaşık 5 ton ağırlığındadır.
İkinci konu yükün dağılımıdır. Aynı ağırlıktaki iki farklı depo, farklı taban ölçülerine veya farklı destek noktalarına sahip olabilir. Bu durum döşemeye aktarılan yük dağılımını değiştirebilir.
Üçüncü konu taşıyıcı sistemdir. Döşeme, kiriş, kolon ve diğer taşıyıcı elemanların mevcut durumu ile yapının tasarımındaki yükler birlikte değerlendirilmelidir.
Bu hesaplamanın mevcut yapı projesi ve gerekli statik incelemeler üzerinden yetkin bir inşaat mühendisi tarafından yapılması en güvenli yaklaşımdır.
Depo için en uygun konum, yapının statik sistemi, tesisat projesi ve bakım ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Yerleşim sırasında şu konular dikkate alınmalıdır:
Özellikle çatı üzerinde dış etkilere açık konumlarda deponun sabitlenmesi ve bağlantı detayları proje kapsamında değerlendirilmelidir.
Çatı kullanımında depo seçilirken kapasite kadar ürünün fiziksel ölçüleri, ağırlığı, bağlantı özellikleri ve kullanım amacına uygunluğu incelenmelidir.
Dikey modeller daha az taban alanı kullanabilirken yatay modeller bazı çatı alanlarında daha uygun yerleşim sağlayabilir. Dar veya alçak çatı alanlarında prizmatik modeller de değerlendirilebilir.
Polyester depo seçeneklerinde farklı kapasite ve geometrik ölçüler bulunabilir. Örneğin 1.000 litre dik polyester modeller arasında 90 cm çap ve 180 cm yükseklik ölçülerine sahip ürünler bulunmaktadır.
Burada ürün ölçülerinin çatıda ayrılan alanla uyumu kadar dolu depo ağırlığının yapıya etkisi de dikkate alınmalıdır.
Uygulama öncesinde aşağıdaki kontrollerin yapılması faydalıdır:
Özellikle mevcut binalarda sonradan çatıya büyük hacimli depo eklenmesi planlanıyorsa statik değerlendirme yapılmadan uygulamaya geçilmemelidir.
Çatı katında su deposu kullanımı, doğru kapasite seçimi ve uygun yerleşim ile birlikte değerlendirildiğinde binalarda su depolama ihtiyacına çözüm sağlayabilir. Ancak temel kriter, çatıda boş alan bulunması değil, yapının ilave yükleri güvenli şekilde taşıyabilmesidir.
Depo kapasitesi belirlenirken günlük su ihtiyacı, kullanım amacı ve bina özellikleri dikkate alınmalı, taşıyıcı sistem açısından gerekli kontroller gerçekleştirilmelidir. Yönetmeliklerde çatı katında su deposuna belirli şartlarla imkan tanınması, her yapıda aynı kapasitede uygulama yapılabileceği anlamına gelmez.
Bu nedenle çatıya su deposu yerleştirme kararı, ürün kapasitesi, yapı taşıma kapasitesi, tesisat, yalıtım, drenaj ve yerel uygulama şartlarının birlikte değerlendirilmesiyle verilmelidir.